Main menu
 
Eπέτειος της ανατίναξης της Γέφυρας του Γοργοπόταμου
 

Το Παράρτημα Θεσσαλονίκης της «Πανελλήνιας Οργάνωσης Αγωνιστών Εθνικής Αντίστασης 1941-1944» συμμετέχει και στην σημερινή εκδήλωση ιστορικής μνήμης και την χαιρετίζει με αληθινή περηφάνεια , αλλά και με  βαθειά συγκίνηση:

    Περηφάνεια γιατί γνωρίζει ότι ένα σύνολο μόλις 185 ενωμένων  Ελληνικών Αντιστασιακών μαχητών , μαζί με 12 Βρεταννούς σαμποτέρ, μέσα στους οποίους περιλαμβάνονταν και άλλος ένας Ελληνας , ο Μαρίνος, πραγματοποίησαν το Συμμαχικής έμπνευσης και εντολής σχέδιο της ανατίναξης της γέφυρας του Γοργοπόταμου τα ξημερώματα της 25ης προς την 26η Νοεμβρίου του 1942.

   Αλλά και συγκίνηση γιατί επίσης γνωρίζει ότι εμπνευσμένοι αντιστασιακοί ηγέτες μαζί με τους ψυχωμένους  μαχητές τους  και  -με την παντοειδή συμπαράσταση  της συντριπτικής πλειοψηφίας  του τότε σκλαβωμένου Ελληνικού Λαού-  ανέδειξαν πρώτη την Ελληνική Εθνική Αντίσταση 41-44 μέσα σε ολόκληρη  την επίσης  σκλαβωμένη τότε Ευρώπη , και αυτό και  από την άποψη της μαζικότητας και της  κοινωνικής διαστρωμάτωσής της , και από την  άποψη της  διασποράς της από άκρη σε άκρη της κατεχόμενης από την πρωτόγνωρη τριπλή κατοχή της Ελλάδας και από την άποψη της  αποτελεσματικότητάς της  σε βάρος των ταυτόχρονα  τριών  κατακτητών της: δηλαδή της Ναζιστικής Γερμανίας, την Φασιστικής Ιταλίας και της Τσαρικής Βουλγαρίας.

 

Σήμερα, 70 χρόνια  μετά το ιστορικό εκείνο κατόρθωμα των Ελλήνων Αντιστασιακών  , στα πλαίσια ενός λιγόλεπτου χαιρετισμού, περιοριζόμαστε  σε μιαν επιγραμματική αναφορά  των πλέον  χαρακτηριστικών στοιχείων  αυτού του ιστορικού γεγονότος.

   Οι ηγέτες  της επιχείρησης του Γοργοπόταμου  ήσαν από Ελληνικής πλευράς ο Στρατηγός Ναπολέων Ζέρβας, αρχηγός του «ΕΘΝΙΚΟΥ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΚΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΣΥΝΔΕΣΜΟΥ»,  (ΕΔΕΣ) , με 65 ΕΔΕΣίτες μαχητές του  και ο Πρωτοκαπετάνιος του Γενικού Στρατηγείου του «ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΛΑΙΚΟΥ  ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΤΙΚΟΥ ΣΤΡΑΤΟΥ» (ΕΛΑΣ) Αρης Βελουχιώτης, με 120 ΕΛΑΣίτες μαχητές του, ενώ  από Βρεταννικής πλευράς ηγέτες μιάς   ομάδας   12 σαμποτέρ, ησαν ο Συνταγματάρχης Εντυ Μάγιερς και ο  Ελληνομαθής Ταγματάρχης Κρίς Γούντχάουζ.

    Το επιχειρησιακό σχέδιο καταστρώθηκε και αναλύθηκε  από τον Αρη , μέσα σε μια ταπεινή ορεινή  καλυβούλα, το βροχερό και παγερό  βράδυ της 24ης  Νοεμβρίου 1942, ένα περίπου 24ωρο πρίν την επιχείρηση, έπειτα από προηγούμενη πλήρη παρατήρηση της όλης περιοχής δράσης και έτυχε της ομόθυμης και ενθουσιώδους έγκρισης και του Ναπολέοντα Ζέρβα και των Μάγιερς και Γούντχάουζ.

    Την πραγματικότητα αυτήν, αλλά και το σχέδιο της επιχείρησης, όπως αυτό το υπαγόρευσε ο Αρης στον  Μαυροσκούφη Κωστούλα ,σε επήκοο όλων  των παρευρεθέντων μέσα στην καλυβούλα, την καταγράφει ο Δημήτρης Δημητρίου, Καπετάν Νικηφόρος, αυτήκοος  και αυτόπτης μάρτυρας εκείνης της βραδυνής σύσκεψης,  στο βιβλίο του με τον τίτλο :«ΑΝΤΑΡΤΗΣ  ΣΤΑ ΒΟΥΝΑ ΤΗΣ ΡΟΥΜΕΛΗΣ» και κατά ομολογία των ίδιων των Βρεταννών «. η όλη επιχείρηση δεν θα μπορούσε να γίνει χωρίς τον Ζέρβα, αλλά και δεν θα μπορούσε να πετύχει χωρίς τον Αρη Βελουχιώτη.».

 

Ο αντικειμενικός σκοπός  αυτού του τολμηρού  και επικίνδυνου  εγχειρήματος  ήταν η αποκοπή της σιδηροδρομικής γραμμής  ανεφοδιασμού, μέσω της Ελλάδας,  του Γερμανικού Αφρικανικού Σώματος, το οποίο εκείνη την εποχή, υπό τη διοίκηση του Γερμανού Στρατάρχη Ερβιν Ρόμελ,  είχε άμεση ανάγκη αυτού του εφοδιασμού, καθώς αυτός και  οι μαχητές του  ήσαν υποχρεωμένοι  να κινούνται  διαρκώς στη Βόρεια Αφρική , κατά τις συνεχείς συγκρούσεις τους με τα Βρεταννικά στρατεύματα, ενώ, εξ άλλου,  οι θαλάσσιες οδοί   προς την Αφρική ήσαν διαρκώς επιτηρούμενες από τον πανίσχυρο Βρεταννικό στόλο της Μεσογείου.

   Η επιχείρηση των ανταρτών εκδηλώθηκε  ταυτόχρονα  και στα δύο βάθρα της γέφυρας του Γοργοπόταμου, στο Βόρειο, προς την πλευρά της Λάρισας και στο Νότιο, προς την πλευρά  της Λαμίας. Τα δύο αυτά βάθρα υπεράσπιζαν  Ιταλοί στρατιώτες, 80 περίπου προς το Νότιο και 30 περίπου προς το Βόρειο.

   Η επίθεση άρχισε στις 11 το βράδυ της 25ης Νοεμβρίου 1942  και τελείωσε με απόλυτη επιτυχία  στις 4:30 τα ξημερώματα της 26ης, με την ανατίναξη της γέφυρας, με άμεσο  αποτέλεσμα να διακοπεί η μοναδική σιδηροδρομική επικοινωνία μέσω Ελλάδας, για χρονικό διάστημα τριών ολόκληρων μηνών.

      Όμως οφείλουμε να αναφερθούμε και στο γεγονός ότι την αξιοθαύμαστη εκείνη επιτυχία της Εθνικής μας Αντίστασης την τιμώρησαν οι Ιταλοί Φασίστες, όταν πέντε ημέρες αργότερα μετέφεραν Ελληνες πατριώτες  από τις φυλακές της Λαμίας και τους εκτέλεσαν στα βάθρα της ανατιναγμένης γέφυρας και δέκα ημέρες αργότερα εκτέλεσαν και άλλη μια ομάδα Ελλήνων πατριωτών, που τους μετέφεραν  από τις ίδιες φυλακές , μέσα στο χωριό Καστέλια της Παρνασσίδας.

     Μέσα στα θύματα εκείνα των Ιταλικών αντιποίνων, κάτω από τη γέφυρα του Γοργοπόταμου,  δεν παραλείπουμε να αναφερθούμε και στο ότι βρέθηκε  και ο Ταγματάρχης Πεζικού του Ελληνικού Στρατού   Αθανάσιος Παπακυριαζής,  ο οποίος , λίγο πριν πέσει χτυπημένος  από τα φονικά βόλια των κατακτητών, βροντοφώναξε προς τους εκτελεστές του: «Δεν είστε Ευρωπαίοι εσείς!...Εσείς είστε κτήνη!... Εμάς μας εκτελείτε αόπλους σήμερα, αλλά το αίμα μας θα το εκδικηθούν οι πατριώτες μας!

 Και οι έξι τελευταίες λέξεις του λίγο πρίν την ομοβροντία του εκτελεστικού αποσπάσματος, ησαν:

                         Ζήτω Η Ελλάς, Ζήτω η ελευθερία!..

   Τέλος ,επειδή πολλά είχαν γραφτεί και είχαν διαδοθεί έκτοτε αλλά και μέχρι και σήμερα, για τις συνθήκες της συμμετοχής  της δύναμης του Αρη και των μαχητών του στον Γοργοπόταμο, αλλά και για το μέγεθος της συμβολής τους στην αίσια έκβαση όλης της επιχείρησης στο Γοργοπόταμο,  αξίζει  να αναφερθούμε  και σε  μιαν επιστολή-ντοκουμέντο, την οποίαν έγραψε ο Ναπολέων Ζέρβας τον Απρίλη του 1943 και την απέστειλε  προς τον Αρη Βελουχιώτη, πέντε μόλις μήνες από την επιχείρηση του Γοργοπόταμου  και με το δεδομένο άλλωστε ότι ο Αρης συνδεόταν με τον  Ζέρβα με συγγένεια, καθώς η μητέρα του Αγλαία σύζυγος Δημητρίου Κλάρα, ήταν το γένος Χαράλαμπου Ζέρβα, της μεγάλης εκείνης  (και ιστορικής και για τους εθνικούς αγώνες της)  οικογένειας των Ζερβαίων:

 

Το κατά λέξη λοιπόν κείμενο εκείνης της επιστολής, όπως αυτό διασώθηκε και βρίσκεται στην «Εταιρία Διάσωσης Ιστορικού Αρχείου» στην  Αθήνα, ( με  Πρόεδρό της τον Βαρδή Βαρδινογιάννη, είναι το ακόλουθο:

   «Αγαπητέ μου Αρη,    Είναι, άς μου επιτραπεί η έκφρασις, ψευδέστατον το λεγόμενον ότι κατά την επιστροφήν μου προσπάθησα να δημιουργήσω  την ψευδή εντύπωσιν ότι η ανατίναξις εγένετο με τα ιδικάς μου μόνον δυνάμεις και μόνον.    Παντού έπλεξα το εγκώμιόν σας, όπως και των ανδρών σας  και παντού εζητωκραύγασα υπέρ του ΑΡΗ και υπέρ του ΕΑΜ.    Εις τας Αθήνας μία μόνον εφημερίς εκδίδεται υπευθύνως από ημάς και εις την εφημερίδαν αυτήν όχι μόνον δεν παρεσιωπήσαμεν  την ιδικήν σας συμμετοχήν και συμβολήν εις τον Γοργοπόταμον , αλλά τουναντίον εξήραμε  την συμβολήν ταύτην και απεδώσαμε το αποτέλεσμα εις την αδελφικήν σύμπραξιν  των ανδρών των δύο οργανώσεών μας και κυρίως εις Υμάς προσωπικώς.     Εις τους εκατόν περίπου  , νομίζω, ιδικούς σας άνδρας, είχαμε εξήντα πέντε ιδικούς μας.    Μετά αδελφικών χαιρετισμών

                                              ΝΑΠΟΛΕΩΝ ΖΕΡΒΑΣ».

     Αυτή ήταν -δυστυχώς- η μία και μοναδική φορά κατά την οποίαν , στην κατακτημένην από την τριπλή κατοχή  Ελλάδα, ενωμένες οι δύο μεγαλύτερες από όλες τις Αντιστασιακές Οργανώσεις της, ο ΕΛΑΣ και ο ΕΔΕΣ,  κατάφεραν να χτυπήσουν τόσο καίρια και τόσο δυνατά τους κατακτητές μας.και είναι βέβαιον ότι αν συνεχιζόταν εκείνη η ενότητα , ασφαλώς η απελευθέρωση της Ελλάδας θα ερχόταν  νωρίτερα από εκείνον τον   Οκτώβρη του 1944.

      Τιμή και δόξα λοιπόν  αξίζει σε όλους  τους αγωνιστές της Εθνικής μας Αντίστασης 1941-1944, αλλά και σε εκείνους από τους  συντρόφους-αγωνιστές, οι οποίοι -δυστυχώς-  έχουν περάσει πλέον, έτσι απλά, ήσυχα και ταπεινά, από τη ζωή στην αιωνιότητα.

      Γι αυτό και όλοι εσείς (και οι ζώντες και οι νεκροί)  αξίζετε  την ευγνωμοσύνη μας    και το χειροκρότημά μας.

 

                     Για το Παράρτημα Π.Ο.Α.Ε.Α. Θεσ/νίκης

                                  Ο    Π Ρ Ο Ε Δ Ρ Ο Σ

                          ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΣ   Σ Ο Φ Ι Δ Ι Ω Τ Η Σ                                                       

Θεσσαλονίκη 25 Νοεμ.2012

 
 

ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΕΛΛΗΝΑ ΔΙΠΛΩΜΑΤΗ 
ΠΡΟΣ ΙΤΑΛΟ ΣΥΝΑΔΕΛΦΟ ΤΟΥ ΤΟ ΜΑΡΤΗ ΤΟΥ 1941,
ΜΕ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΗ ΑΞΙΑ, ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΜΕ ΤΟΥΣ ΕΛΛΗΝΕΣ 
ΚΑΙ ΤΑ ΚΥΡΙΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥΣ

 
   
Ο Αθανάσιος Αγνίδης, ανώτερος Ελληνας αξιωματούχος  στην «Κοινωνία των Εθνών» , πρό της μετατροπής της στο σημερινό  «Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών»,  απευθυνόμενος προς τον Ιταλό Πρέσβυ στη Λισσαβώνα Μπόβα Σκόπα, στις αρχές του Μάρτη του 1941,(όταν δηλαδή ο Ελληνικός Στρατός μάχονταν στα Αλβανικά βουνά κατά της τότε Φασιστικής Ιταλίας και φαινόταν ότι πιθανότατα σύντομα θα δέχονταν και την επίθεση της τότε Ναζιστγικής Γερμανίας (όπως και έγινε στις 6/4/1941.) προκειμένου να βοηθήσει τη σύμμαχό του στον «Αξονα» Ιταλία,  σε υπόδειξη αυτού του Ιταλού Διπλωμάτη «.να υποκύψει η Ελλάδα  στις δυνάμεις του Αξονα, προκειμένου έτσι να αποφύγει  όλες τις δυσάρεστες  για αυτήν συνέπειες.» , του έδωσε την ακόλουθη απάντηση:
-«Κύριε Πρέσβυ, οι συμπατριώτες μου είναι πεισματάρηδες και ανυποχώρητοι  όταν πρόκειται για  ζητήματα  που αφορούν  στην  ανεξαρτησία και στην τιμή της χώρας τους.
Ισως , όπως υποστηρίζετε ,  να εξαφανισθούμε σαν Εθνος. Αλλά θα είναι για μια καλή υπόθεση.
Θα ήταν προτιμώτερο για τους Ελληνες που θα απέμεναν  να υπερηφανεύονται  ότι έσωσαν την τιμή τους  και ότι η νεώτερη Ελλάδα έκανε ό,τι  μπορούσε για να ανταποκρίνεται  στις αρχαίες καταβολές της  και που να δικαιολογεί  την ύπαρξή της, παρά να ζούν ατιμωμένοι και καταφρονημένοι. 
Στην πραγματικότητα τίποτε δεν θα είχε χαθεί , γιατί το παράδειγμά μας  θα ήταν χρήσιμο στον κόσμο, για να θερμαίνει τους λαούς  στην εκτέλεση του χρέους, ακόμα και όταν  διακυβεύεται το πάν!...».
Η ιστορική συνέχεια εκείνης της εποχής του 1941 είναι γνωστή και δικαίωσε και την απάντηση του Αγνίδη και φυσικά και την κρίση του για τους Ελληνες και τα κύρια χαρακτηριστικά τους.
Το ανωτέρω περιστατικό μας το θύμισαν οι επετειακές μέρες που μόλις γιορτάσαμε, αλλά και η διαχρονική συμπεριφορά των Ελλήνων μπροστά σε ζητήματα της περηφάνειας  τους  και της τιμής της πατρίδας τους και της συναίσθησης του χρέους τους έναντι των πανάρχαιων καταβολών τους.
 
 
 

Η ΓΕΡΜΑΝΙΚΗ ΚΑΤΟΧΗ  ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ
  ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ 1941-1944
       ΚΑΙ Η ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΣΗ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ ΤΗΝ 30Η ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 1944

 
Από τον Απρίλη του 2009 το Παράρτημα Θεσσαλονίκης της «ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΑΓΩΝΙΣΤΩΝ ΕΘΝΙΚΗΣ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗΣ (ΠΟΑΕΑ) 1941-1944» απέστειλε προς το Υπουργείο Απασχόλησης και Κοινωνικής Προστασίας αντίγραφο ενός έργου, το οποίο είχε αναλάβει να φέρει σε πέρας κατά το χρονικό διάστημα από του Φεβρουαρίου μέχρι και του Δεκεμβρίου του 2008, στα πλαίσια του προγράμματος της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την καταπολέμηση της ανεργίας στις χώρες μέλη της,, με σχετική χρηματοδότηση αυτού του προγράμματος κατά ποσοστό 80% από την Ε.Ε. και κατά ποσοστό 20% από Ελληνικούς πόρους.
 
Ο λόγος γίνεται  περί ενός  Βιβλίου με τον τίτλο «Η ΓΕΡΜΑΝΙΚΗ ΚΑΤΟΧΗ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ 1941-1944 ΚΑΙ Η ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΣΗ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ», το οποίο, μετά δεκάμηνη σχεδόν έρευνα και προσπάθεια του Παραρτήματος ΠΟΑΕΑ Θεσσαλονίκης, το συνέταξε και το εξέδωσε εδώ στη Θεσσαλονίκη.
 

Πρόκειται λοιπόν για ένα βιβλίο σχήματος 17Χ24 εκ. , το οποίο περιέχει 168 σελίδες.
Η ύλη του επιμερίζεται σε Eισαγωγή, επίλογο και ενδιάμεσα αυτών δέκα τρία (13) κεφάλαια, 57 φωτογραφίες και 21 σχεδιαγράμματα, αφίσσες και φωτοτυπίες εφημερίδων και διαφόρων ντοκουμέντων .της ιστορούμενης εποχής.

   
 
   
  Αυτά τα 13 κεφάλαια, κατά σειρά παρουσίασής τους στο βιβλίο, είναι τα ακόλουθα, κατά τους τίτλους τους :
   
  1. Τοπογραφία της Θεσσαλονίκης  1941-44
  2. Η καθημερινότητα της Θεσσαλονίκης
  3. Πράξεις Αντίστασης στη Θεσσαλονίκη
  4. Συγκεντρώσεις-διαδηλώσεις-Απεργίες στη Θεσσαλονίκη
  5. Η αντίσταση των νέων στη Θεσσαλονίκη
  6.

Το ΑΠΘ και οι αγώνες των φοιοτητών και καθηγητών του  κατά την    
Γερμανική Κατοχή 1941-44.

  7. Πείνα στη Θεσσαλονίκη
  8. Τάγματα Ασφαλείας στη Θεσσαλονίκη
  9. Οι Εβραίοι της Θεσσαλονίκης
  10. Ο βομβαρδισμός της Νεάπολης Θεσσαλονίκης
  11. Το Ολοκαύτωμα του Χορτιάτη
  12. Το μπλόκο της Καλαμαριάς
  13.

Η απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης  της 30ης Οκτωβρίου 1944

 

Αναλυτικότερα, κατά τα εν λόγω κεφάλαια του βιβλίου θα θέλαμε να προσθέσουμε και τα ακόλουθα, με μιάν επιγραμματική αναφορά:

 
1.

Μια μικρή περιήγηση στη Θεσσαλονίκη της εξιστορούμενης περιόδου.

2.

Ποια ήταν η καθημερινή ζωή των σκλαβωμένων Θεσσαλονικέων και πώς αυτή είχε επηρεασθεί από τη νέα κατάσταση που είχε επιβληθεί.

3.

Ποιες και τι είδους  αντιστασιακές πράξεις σημειώνονταν στη Θεσσαλονίκη  κατά τη γερμανική κατοχή 41-44.

4.

Ποιες ήσαν οι εκδηλώσεις που γίνονταν  κατά την κατοχή, με ποιά μορφή και με ποιά αιτήματα.

5.

Πώς οι νέοι της Θεσσαλονίκης συμμετείχαν και με ποιες ενέργειές τους στην κατά των κατακτητών αντίσταση.

6.

Ποια ήταν η συμβολή του ΑΠΘ στον αγώνα κατά των κατακτητών.

7.

Ποιες ήσαν οι καθημερινές ανάγκες από άποψης της διατροφής του πληθυσμού της Θεσσαλονίκης και του αγώνα τους για την επιβίωση.

8.

Ποια ήσαν τα Τάγματα Ασφαλείας εδώ στη Θεσσαλονίκη και ποιοι ήσαν οι ηγέτες αυτών και πως δρούσαν.

9.

Πώς κυνηγήθηκαν και τι απέγιναν οι Εβραίοι της Θεσσαλονίκης.

10.

Οι συνθήκες κάτω από τις οποίες πραγματοποιήθηκε εκείνος ο συμμαχικός βομβαρδισμός της Νεάπολης Θεσσαλονίκης.

11.

Οι συνθήκες κάτω από τις οποίες πραγματοποιήθηκε το ολοκαύτωμα του Χορτιάτη.

12.

Οι συνθήκες υπό τις οποίες πραγματοποιήθηκε το μπλόκο της 
Καλαμαριάς και τα θύματά του.

13.

Το χρονικό της απελευθέρωσης της πόλης της Θεσσαλονίκης την 30-10-1944 και οι συνέπειες αυτής της απελευθέρωσης.

   
Το εν λόγω βιβλίο δεν είναι εμπορεύσιμο και έτσι  διατίθεται μόνον  από τα Γραφεία του Παραρτήματος της ΠΟΑΕΑ  Θεσσαλονίκης (Πτολεμαίων 40 - 2ος όροφος- ) , τιμητικά προς τα μέλη της και προς τα Παραρτήματά της στην Κεντρική Μακεδονία και Θράκη, για τα επί μέρους δικά τους μέλη.